استریلیزاسیون بیمارستان ها در وضعیت قرمز؛ هشدار کارشناسان درباره بحران عفونت و تاب‌آوری در جنگ و بلایا در ایران‌مد ۲۰۲۶
تهران، نمابشگاه ایران مد ۲۰۲۶ مرکز نمایشگاهی بین‌المللی شهر آفتاب — گزارش برگزاری سمینار تخصصی «مدیریت استریلیزاسیون و تداوم خدمات واحد استریل در شرایط بحران و جنگ»: بررسی زنجیره کنترل عفونت و آماده‌باش پدافند غیرعامل نشان می‌دهد که حوزه استریلیزاسیون بیمارستان ها به یکی از بحرانی‌ترین گلوگاه‌های حوزه سلامت کشور تبدیل شده است. در جریان برگزاری سمینار تخصصی «مدیریت استریلیزاسیون و تداوم خدمات واحد استریل در شرایط بحران و جنگ» که در چهارمین روز از نمایشگاه ایران‌مد ۲۰۲۶ با همکاری انجمن واحدهای استریلیزاسیون و مرکز تحقیقات آسیب‌دیدگان جنگ دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد، کارشناسان، مدیران پدافند زیستی و صاحب‌نظران سیاست‌گذاری سلامت، ابعاد هشداردهنده کمبود مواد استاندارد، آسیب‌های نگاه سلیقه‌ای و پیامدهای صرفه‌جویی‌های خطرناک را تشریح کردند.
رئیس انجمن استریل: حتی با وجود پول هم کالا نیست؛ ورود به وضعیت قرمز
صریح‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین اظهارات این نشست توسط دکتر حمید زارع، رئیس انجمن استریل، مطرح شد. وی با توصیف پرسنل واحدهای استریلیزاسیون به «سربازان بی‌سنگر نظام سلامت» اعلام کرد که شرایط تأمین ملزومات از مرز بحران عبور کرده است:
«وضعیت استریلیزاسیون بیمارستان ها در حال حاضر در وضعیت قرمز است. وضعیت قرمز یعنی حتی اگر بیمارستان نقدینگی و بودجه کافی هم داشته باشد، به دلیل انسداد گلوگاه‌های وارداتی، تحریم‌ها و مشکلات ارزی تولیدکنندگان داخلی، مواد اولیه و اقلام مصرفی استاندارد در بازار برای خرید وجود ندارد.»
توهم خودکفایی و جاماندگی از حداقل‌های جهانی
زارع با انتقاد شدید از شعارهای غیرواقعی در نظام سلامت تأکید کرد: «اینکه در حوزه فناوری‌های استریلیزاسیون دم از خودکفایی بزنیم، یک فریب آشکار است. فناوری، مواد اولیه بسته‌بندی، رول‌ها و به‌ویژه اندیکاتورهای پایش بیولوژیک و شیمیایی عمدتاً پایه آمریکایی و اروپایی دارند. وقتی تولیدکننده داخلی به دلیل معضلات ارزی و بانکی مواد اولیه مرغوب دریافت نمی‌کند و مطالباتش از بیمارستان‌ها ماه‌ها معوق می‌ماند، ناگزیر کیفیت محصول نهایی کاهش می‌یابد که تاوان آن را بیمار با جانش می‌دهد.»
وی نشانه‌های عینی این وضعیت قرمز را چنین برشمرد:
- لغو یا به تعویق افتادن عمل‌های جراحی الکتیو (غیر اورژانسی) به دلیل کسری پک‌های جراحی
- تحمیل هزینه‌های سنگین به بیمه‌ها و بیماران با رو آوردن به «آنتی‌بیوتیک‌تراپی‌های گسترده» جهت جبران خلأهای استریل
- سقوط شاخص‌های بهداشتی به سطحی پایین‌تر از حداقل‌های استانداردهای جهانی کنترل عفونت
غفلت ساختاری و پیامدهای صرفه‌جویی در استریلیزاسیون بیمارستان ها
دکتر علی‌محمد مصدق‌راد، استاد سیاست‌گذاری و مدیریت سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران، زاویه دید دیگری از این بحران را باز کرد و نسبت به تصمیمات کوته‌بینانه مدیریتی هشدار داد:
«متأسفانه واحد استریل ملزومات (CSSD) در چارت بیمارستان‌ها بخشی مغفول است. برخی مدیران مراکز درمانی برای کنترل ترازهای مالی، دست به کاهش هزینه‌ها از طریق خرید مواد شوینده، ضدعفونی‌کننده‌ها و ملزومات ارزان‌قیمت و بی‌کیفیت می‌زنند. این صرفه‌جویی ظاهری در کوتاه‌مدت، در میان‌مدت و بلندمدت با افزایش عفونت‌های بیمارستانی، بالارفتن نرخ مرگ‌ومیر و کنسلی اتاق‌های عمل، خسارات مالی و جانی جبران‌ناپذیری به بار می‌آورد.»
تداوم خدمات در جنگ و بحران؛ نبود پروتکل و نقشه راه پدافندی
یکی از محورهای اصلی این سمینار، بررسی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های درمانی کشور در مواجهه با شرایط اضطراری، بلایای طبیعی (سیل و زلزله) و تهدیدات نظامی بود.
استریلیزاسیون؛ رکن پدافند زیستی در مقابله با پاندمی‌ها
محمد کریمی‌نیا، دستیار رئیس سازمان پدافند غیرعامل و معاون قرارگاه پدافند زیستی کشور، با راهبردی خواندن جایگاه استریل تأکید کرد: «سترون‌سازی ستون فقرات پدافند زیستی است. مواجهه موثر با طغیان بیماری‌های واگیردار، اپیدمی‌ها و بحران‌های زیستی منوط به انجام مانورها، تمرین‌های سناریومحور و آموزش‌های تخصصی پیش از وقوع واقعه است.»
انتقاد از نبود دستورالعمل‌های زمان جنگ
دکتر زارع با اشاره به تجربیات پیشین گفت: «در شرایط بحرانی اخیر متوجه شدیم بیمارستان‌ها عملاً فاقد دستورالعمل ویژه بحران برای واحدهای CSSD بودند. خرابی یک دستگاه اتوکلاو یا کمبود اندیکاتور در زمان جنگ، کل بیمارستان را فلج می‌کند؛ اگر آشپزخانه بیمارستان آسیب ببیند بیمار گرسنه می‌ماند، اما اگر استریلیزاسیون بیمارستان ها مختل شود، شاهرگ اعمال جراحی و حیات مراکز درمانی قطع خواهد شد.»
مهدی نوروزی، دبیر این سمینار تخصصی نیز اظهار داشت: «واحدهای استریل در حوادث غیرمترقبه باید بتوانند حتی در سخت‌ترین شرایط محیطی، بدون خروج از چارچوب‌ها و پروتکل‌های استاندارد جهانی، خدمات‌رسانی ایمن به اتاق‌های عمل را ادامه دهند.»
پایان دادن به رویه‌های سلیقه‌ای و انتقاد از انحصار دولتی
در بخش پایانی این پنل، حمید کشاف مهربانی، نایب‌رئیس انجمن صنفی کارکنان واحدهای استریل، بر ضرورت یکپارچه‌سازی فرآیندها تأکید کرد و گفت: «فرآیند استریل نباید قائم به فرد یا وابسته به سلیقه مدیران بیمارستان‌ها باشد. ابلاغ و نظارت بر اجرای دستورالعمل‌های واحد و استاندارد کشوری در تمام مراکز درمانی، حداقل انتظار برای صیانت از سلامت جراحی‌هاست.»
دکتر حمید زارع نیز با گلایه از نادیده‌گرفتن تخصص‌های صنفی توسط وزارت بهداشت تصریح کرد:
«متأسفانه وزارت بهداشت رویکردی جزیره‌ای دارد و به جای بهره‌مندی از ظرفیت‌های فکری تشکل‌های مردم‌نهاد، انجمن استریل را به بازی نمی‌گیرد. علم در کشور ما دولتی اداره می‌شود؛ در حالی که نهاد حاکمیتی باید بستر اتصال عالمان باشد، نه آنکه با نادیده‌گرفتن نظرات کارشناسی بخش خصوصی، مسیر سیاست‌گذاری را به بیراهه ببرد.»
جمع‌بندی و راهکارها
مجموع مباحث ارائه‌شده در این پنل تخصصی در نمایشگاه ایران‌مد ۲۰۲۶ نشان داد که ارتقای استریلیزاسیون بیمارستان ها نیازمند خروج فوری از رویکرد صرفه‌جویی کاذب، تدوین الزامات پدافندی مکتوب برای شرایط جنگی، تسهیل واردات مواد استاندارد سنجش استریل و به رسمیت شناختن جایگاه انجمن‌های تخصصی در تصمیم‌سازی‌های رگولاتوری است. هرگونه تعلل در این حوزه، بهای سنگینی را به صورت مستقیم از طریق افزایش عفونت‌های بیمارستانی به سلامت عمومی کشور تحمیل خواهد کرد.
۰ دیدگاه