بازار تجهیزات پزشکی آفریقا؛ فرصت توسعه صادرات و تولید مشترک برای ایران

گزارش اختصاصی | نمایشگاه بین‌المللی ایران‌مد ۲۰۲۶

ظرفیت بازار تجهیزات پزشکی آفریقا، امکان توسعه صادرات محصولات سلامت‌محور ایران و فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشترک در این قاره، از محورهای نشست تخصصی «ظرفیت‌های بازار و فرصت‌های تجاری تجهیزات پزشکی در آفریقا» در حاشیه نمایشگاه ایران‌مد ۲۰۲۶ بود.

در این نشست، نمایندگان حوزه تجارت و صنعت سلامت، با اشاره به جمعیت قابل توجه قاره آفریقا، نیازهای متنوع کشورهای این منطقه و ظرفیت توسعه زیرساخت‌های تولیدی، بر اهمیت تدوین راهبردی بلندمدت برای حضور شرکت‌های ایرانی تأکید کردند.

بر اساس برآوردهایی که در این نشست مطرح شد، بازار تجهیزات پزشکی آفریقا در حال حاضر حدود ۳۰ میلیارد دلار ارزش دارد و امکان رشد آن تا حدود ۶۰ میلیارد دلار در افق ده‌ساله مورد توجه قرار گرفت. این چشم‌انداز، در کنار نیازهای متنوع نظام‌های سلامت کشورهای آفریقایی، ضرورت بررسی فرصت‌های صادرات، انتقال فناوری و تولید مشترک را برجسته می‌کند.

بازار تجهیزات پزشکی آفریقا؛ ظرفیت رشد در قاره‌ای با بیش از ۱.۶ میلیارد نفر جمعیت

سجاد مروجی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران و آفریقا، در تشریح ظرفیت‌های اقتصادی و صنعتی قاره آفریقا، جمعیت این قاره را بیش از ۱.۶ میلیارد نفر عنوان کرد و گفت که بازار تجهیزات پزشکی آفریقا، بر اساس برآوردهای مطرح‌شده، حدود ۳۰ میلیارد دلار ارزش دارد و امکان افزایش آن تا ۶۰ میلیارد دلار طی ده سال آینده وجود دارد.

وی همچنین با تأکید بر تفاوت ساختار اقتصادی و نیازهای بهداشتی کشورهای آفریقایی توضیح داد که این قاره بازار یکپارچه و همگنی نیست و نیازهای تجهیزات پزشکی در کشورهای مختلف، بر اساس سطح توسعه زیرساخت‌های درمانی، ظرفیت تولید داخلی و نوع تقاضای نظام سلامت، تفاوت قابل توجهی دارد.

به گفته مروجی، در برخی اقتصادهای نوظهور مانند نیجریه، تقاضا برای تجهیزات بیمارستانی و تشخیصی اهمیت ویژه‌ای دارد. وی همچنین به وجود حدود ۱٬۲۵۰ واحد تولیدی در بیش از ۴۰ کشور آفریقایی اشاره کرد که بخشی از آنها با مشارکت سرمایه‌گذاران و شرکت‌های خارجی فعالیت می‌کنند.

این فعال حوزه تجارت، تجربه کشورهایی مانند چین، ژاپن، کره جنوبی و ترکیه در ایجاد خطوط تولید در بازارهای آفریقایی را الگویی قابل بررسی برای شرکت‌های ایرانی دانست و به تجربه راه‌اندازی سه خط تولید مشارکتی در مجموعه تحت فعالیت خود اشاره کرد.

از این منظر، حضور در بازار آفریقا صرفاً به فروش محصولات نهایی محدود نیست؛ بلکه می‌تواند از طریق مشارکت صنعتی، ایجاد خطوط تولید، انتقال دانش فنی و همکاری با شرکای محلی توسعه یابد.

توان تولید داخلی ایران؛ مزیتی برای ورود به بازارهای آفریقایی

رضا رضایی، دبیر بین‌الملل و صادرات نمایشگاه ایران‌مد ۲۰۲۶، با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه سلامت، توسعه حضور پایدار در بازار تجهیزات پزشکی آفریقا را یکی از مسیرهای پیش‌روی صنعت تجهیزات پزشکی ایران دانست.

وی با اشاره به ظرفیت تولید داخلی و مزیت قیمتی برخی محصولات ایرانی، اعلام کرد که به گفته وی، ایران در تأمین بیش از ۸۵ درصد ملزومات درمانی مورد اشاره از ظرفیت تولید داخلی برخوردار است. رضایی، بازارهایی مانند سودان و سایر کشورهای مستعد آفریقایی را از مقاصد قابل بررسی برای توسعه صادرات تجهیزات پزشکی ایران معرفی کرد.

بااین‌حال، حضور مؤثر در این بازارها به شناخت دقیق مقررات هر کشور، الزامات ثبت و تأیید محصولات، شیوه‌های پرداخت، هزینه‌های حمل‌ونقل، خدمات پس از فروش و توان همکاری با توزیع‌کنندگان یا تولیدکنندگان محلی وابسته است.

دبیر بین‌الملل ایران‌مد همچنین بر نقش نمایندگی‌های دیپلماتیک ایران در توسعه روابط اقتصادی تأکید کرد و خواستار ارتباط میدانی بیشتر سفارتخانه‌ها با فعالان اقتصادی و بازدید از مجموعه‌های تولیدی ایرانی شد.

به گفته وی، شناخت عملی ظرفیت‌های تولید داخل می‌تواند زمینه معرفی هدفمندتر محصولات و شکل‌گیری همکاری‌های صنعتی و تجاری متناسب با نیاز بازارهای آفریقایی را فراهم کند.

بورکینافاسو و کشورهای ساحل؛ فرصت همکاری صنعتی در غرب آفریقا

کابوره محمدی، سفیر بورکینافاسو در ایران، در این نشست با توصیف نمایشگاه ایران‌مد به‌عنوان بستری برای دیپلماسی سلامت، به ظرفیت‌های همکاری میان ایران و کشورهای آفریقایی اشاره کرد.

وی با بیان اینکه به گفته او بیش از ۹۷ درصد نیاز دارویی آفریقا از خارج از این قاره تأمین می‌شود، این وابستگی را نشانه‌ای از ظرفیت توسعه تولید و سرمایه‌گذاری صنعتی در کشورهای آفریقایی دانست.

سفیر بورکینافاسو همچنین به کشورهای عضو ائتلاف ساحل، شامل بورکینافاسو، مالی و نیجر، و جمعیت حدود ۷۲ میلیون نفری مورد اشاره در نشست پرداخت و این منطقه را یکی از مسیرهای قابل بررسی برای گسترش همکاری‌های تجاری و صنعتی در غرب آفریقا معرفی کرد.

پیشنهاد ایجاد قطب تولید دارو و تجهیزات پزشکی

به گفته سفیر بورکینافاسو، دولت این کشور از توسعه فعالیت‌های صنعتی در مناطق آزاد تجاری و فراهم‌سازی شرایط مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی حمایت می‌کند.

وی از امکان ایجاد قطب تخصصی داروسازی و تجهیزات پزشکی در مناطق آزاد تجاری بورکینافاسو و ارائه مشوق‌های تعرفه‌ای برای تسهیل فعالیت سرمایه‌گذاران سخن گفت.

چنین الگویی، در صورت تدوین چارچوب اجرایی شفاف، می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی علاقه‌مند به توسعه بازارهای صادراتی از طریق تولید محلی یا مشارکت صنعتی قابل بررسی باشد. البته بهره‌برداری از این ظرفیت، به ارزیابی شرایط سرمایه‌گذاری، قوانین محلی، زیرساخت‌های لجستیکی، دسترسی به بازارهای هدف و سازوکارهای مالی و بانکی وابسته خواهد بود.

تسهیل مجوزها و پشتیبانی از فعالان اقتصادی

سفیر بورکینافاسو همچنین به فعال‌شدن سازوکار دولتی تسریع صدور مجوزها از سال ۲۰۲۴ اشاره کرد و گفت این ساختار، فرایندهایی از جمله امور مربوط به روادید و مذاکرات تجاری را برای فعالان اقتصادی تسهیل می‌کند.

وی با اشاره به تفاهم‌نامه امضاشده در نخستین کمیسیون مشترک، بر اهمیت توسعه روابط میان اتاق‌های بازرگانی و مدیریت چالش‌های لجستیکی و بانکی تأکید کرد.

سفیر بورکینافاسو همچنین فعالان صنعت سلامت ایران را به بررسی میدانی ظرفیت‌های این کشور و مطالعه فرصت‌های همکاری صنعتی و تجاری دعوت کرد.

این دیدگاه، بر اهمیت شناخت بازار از نزدیک و ارزیابی عملی شرایط فعالیت اقتصادی پیش از تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری تأکید دارد.

چرا تولید مشترک می‌تواند مسیر پایدارتری برای حضور در آفریقا باشد؟

یکی از پیام‌های اصلی نشست آفریقا در ایران‌مد ۲۰۲۶، ضرورت بررسی مدل‌هایی فراتر از صادرات مقطعی محصولات بود.

در بازارهایی که توسعه زیرساخت‌های درمانی و تولیدی با سرعت‌های متفاوت دنبال می‌شود، مشارکت با مجموعه‌های محلی می‌تواند فرصت‌هایی برای ایجاد ظرفیت تولید، انتقال دانش فنی و توسعه شبکه تأمین ایجاد کند. تجربه کشورهایی که در کنار صادرات، خطوط تولید خود را در بازارهای مقصد راه‌اندازی کرده‌اند نیز در همین چارچوب مورد اشاره قرار گرفت.

برای شرکت‌های ایرانی، انتخاب این مسیر مستلزم بررسی دقیق ظرفیت بازار، وضعیت رقبا، الزامات قانونی ثبت و تولید، شرایط سرمایه‌گذاری و امکان ارائه خدمات پس از فروش است. همچنین، تفاوت نیازها و مقررات میان کشورهای آفریقایی ایجاب می‌کند که برنامه ورود به هر بازار بر اساس مطالعات مستقل و اطلاعات معتبر تدوین شود.

بر این اساس، توسعه صادرات مستقیم، همکاری با توزیع‌کنندگان محلی و سرمایه‌گذاری مشترک، گزینه‌هایی هستند که باید متناسب با محصول، کشور مقصد و توان اجرایی هر شرکت ارزیابی شوند.

جمع‌بندی؛ بازار آفریقا نیازمند راهبرد بلندمدت صادرات و سرمایه‌گذاری است

نشست تخصصی فرصت‌های تجاری تجهیزات پزشکی در آفریقا در ایران‌مد ۲۰۲۶، ظرفیت‌های این قاره برای توسعه صادرات و همکاری‌های صنعتی را مورد توجه قرار داد. برآورد مطرح‌شده از رشد احتمالی بازار تجهیزات پزشکی آفریقا از حدود ۳۰ میلیارد دلار به ۶۰ میلیارد دلار در افق ده‌ساله، در کنار نیازهای متنوع نظام‌های سلامت و امکان مشارکت در تولید محلی، ضرورت بررسی این بازار را برای صنعت تجهیزات پزشکی ایران برجسته می‌کند.

اظهارات نمایندگان تجاری ایران و سفیر بورکینافاسو همچنین بر اهمیت توسعه روابط دیپلماتیک اقتصادی، تسهیل ارتباط با شرکای محلی و شناخت میدانی شرایط فعالیت در کشورهای هدف تأکید داشت.

فرصت آفریقا برای صنعت تجهیزات پزشکی ایران، صرفاً در افزایش فروش محصولات خلاصه نمی‌شود؛ توسعه همکاری‌های صنعتی، ایجاد خطوط تولید مشترک و انتقال دانش فنی نیز می‌توانند در چارچوب برنامه‌های تجاری بلندمدت مورد بررسی قرار گیرند. تحقق این فرصت‌ها به شناخت دقیق مقررات، تأمین مالی پایدار، مدیریت ریسک‌های تجاری و انتخاب آگاهانه بازارهای هدف نیاز دارد.